Vijf theoretische argumenten tegen herindelingen.

1. De voorstanders van herindeling hebben geen theorie. Er bestaat niet een theorie die schaalvergroting in het openbaar bestuur rechtvaardigt. Dat komt omdat de optimale schaal van een gemeente niet bestaat en ook nooit zal bestaan. Een relatief kleine gemeente heeft dus niet per definitie een minder goed lokaal bestuur dan een grote gemeente. 

2. Verdere schaalvergroting is tegen de maatschappelijke trend. Op dit moment is de algemene maatschappelijke onrust en onvrede één van de grootste problemen waar de Nederlandse overheid zich terecht zorgen over maakt. Die onrust en onvrede komt deels door de weerzin van burgers tegen de schaalvergrotingen in bijvoorbeeld het onderwijs, de economie (kredietcrisis), de gezondheidszorg maar ook in het openbaar bestuur. Wat men dan juist niet moet doen is het afbreken van vertrouwde instituties zoals de eigen gemeente. Gemeentelijke herindeling is dus wat deze maatschappelijke onrust betreft niks anders dan olie op het vuur gooien.  

3. Handhaaf de scheiding tussen stad en land. Het kenmerkende van het nederzettingspatroon in Friesland is dat er twee polen bestaan. Er is een landelijk gebied en een stedelijk gebied. Beide gebieden zijn verschillend maar ongeveer even sterk: een gelijk aantal inwoners, bijna evenveel werkgelegenheid en qua inkomen ook aan elkaar gelijk. Door de gezonde culturele en economische rivaliteit tussen beide gebieden ontstaat een interactie en dynamiek die als een van de basiskrachten van de provincie Friesland kan worden beschouwd. Die rivaliteit moet dus hoe paradoxaal ook, in stand worden gehouden.  Hieruit volgt dat elk gebied ook haar eigen openbaar bestuur dient te hebben. Sneekers dus hun eigen stadsbestuur en inwoners van Nijefurd hun eigen landelijk bestuur.

4. Door een herindeling neemt de kwaliteit van de democratie af. Na een omstreden herindeling hebben burgers minder vertrouwen in het gemeente- bestuur. Het vertrouwen in de hele Nederlandse overheid hangt daar sterk mee samen en wordt dus ook minder. Ten tweede kunnen burgers van de oude opgeheven gemeenten minder gemakkelijk aan het politieke proces deelnemen omdat afdelingen van politieke partijen er verdwijnen en zich alleen nog maar in de nieuwe centrumplaats concentreren. Als derde wordt door deze verschraling de instapfunctie voor het openbaar bestuur aangetast omdat het lokale bestuur voor gewone burgers in een grotere gemeente veel minder toegankelijk is dan in een kleine gemeente. Als laatste is er het verschijnsel dat na een herindeling de oude gemeenten nog steeds zichtbaar zijn in de nieuwe gemeenteraad omdat mensen alleen nog op personen uit de eigen vroegere gemeente stemmen. Zo verandert politieke en partijpolitieke activiteit in a-politieke belangenbehartiging.

5. Het cynisme en wantrouwen onder burgers neemt toe. Na een omstreden gemeentelijke herindeling neemt het vertrouwen in de politiek en in de overheid af. Nog veel ernstiger is echter dat daardoor het algemeen vertrouwen van burgers onder elkaar ook afneemt. Dat komt omdat mensen hun algemeen vertrouwen deels baseren op het vertrouwen dat zij in de overheid hebben. Want de overheid schept als het ware de condities en de juiste context waarin algemeen vertrouwen kan floreren. Neemt het vertrouwen in de overheid af, dan neemt ook het algemeen vertrouwen af. Die afname moet natuurlijk niet overdreven worden. Toch moeten de herindelers zich goed realiseren dat dit morrelen aan het algemeen vertrouwen, spelen met vuur is.

Vijf praktische bezwaren tegen herindelingen.

 1. De dienstverlening wordt niet beter. De kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening is na een herindeling niet beter dan voor de herindeling. Voorstanders van herindeling houden de mensen graag voor dat de dienstverlening na een herindeling veel beter zal zijn. Kennelijk weten zij niet dat hier reeds heel veel onderzoek naar gedaan is. Uit geen enkel van die onderzoeken komt naar voren dat de dienstverlening na een herindeling beter is geworden. Sterker nog: er zijn wel onderzoeken waaruit blijkt dat burgers de dienstverlening na een herindeling juist slechter vinden.

2. De gemeentelijke lasten nemen toe. De gemeentelijke lasten voor de burgers nemen na een herindeling, als direct gevolg van die herindeling eigenlijk altijd toe. Wat voorstanders van herindeling ook beweren, het wordt voor de burgers bijna altijd duurder. Zeker is dat na een herindeling, juist door die herindeling, de OZB belasting omhoog gaat.

3. De kosten voor de hele maatschappij worden niet minder. Door een herindeling ontstaat een grotere gemeentelijke organisatie die veel meer bureaucratisch van aard zal zijn dan de vroegere kleinere organisatie. Hierdoor is de nieuwe organisatie per definitie minder efficiënt dan de vroegere kleinere organisatie. Dat is niet alleen vervelend voor burgers maar het betekent ook dat de kosten voor de hele maatschappij door het opheffen van een of twee gemeenten niet minder zijn worden. Dat komt met name omdat het aantal ambtenaren na een herindeling toeneemt. Heringedeelde gemeenten hebben over het algemeen twintig procent meer ambtenaren in dienst. Vooral het aantal managers neemt toe. 

4. De kwaliteit van de bestuurders neemt niet toe. Indien de kwaliteit van de huidige bestuurders en van de gemeenteraad onvoldoende zou zijn, betekent dit niet dat na een herindeling die kwaliteit beter zal zijn. Het zullen immers vaak dezelfde mensen zijn of in ieder geval mensen met dezelfde bestuurlijke ervaring. Ook de kwestie van intergemeentelijke samenwerking is geen reden om tot herindeling over te gaan. Herindelers begrijpen niet dat na een herindeling de noodzaak tot samenwerking met andere gemeenten gewoon blijft bestaan. Het is dan ook veel verstandiger om de discussie over samenwerking als bestuurlijk vraagstuk los te koppelen van de discussie over herindeling.

5. De fysieke afstand naar het gemeentehuis wordt te groot. Het herindelen van de grote landelijke gemeenten in bijvoorbeeld de Zuidwesthoek betekent dat sommige bewoners bijna dertig kilometer zullen moeten reizen voor zij in het gemeentehuis zijn. Dat is onacceptabel voor de Sneekers als het nieuwe gemeentehuis in Koudum komt. Herindelers beweren dat er dan in Sneek een servicekantoor zal worden opengehouden. Deze servicekantoren hebben echter maar beperkte openingstijden en het komt ook voor dat deze kantoren reeds een half jaar na de herindeling worden wegbezuinigd. 

Nijs

Headlines »       Littenseradiel veiligste gemeente van Nederland.

Skarsterlân beste Friese gemeente voor MKB.
 

Headlines »
Herindeling in de Zuidwesthoek is het doodvonnis voor de stad Workum en voor Witmarsum.

Headlines »
Gemeenten krijgen steeds meer taken. Wat dan??? Defensie? Buitenlandse Zaken?

Vijf theoretische argumenten en vijf praktische bezwaren tegen herindelingen in Friesland.