Nieuwe golf herindelingen is een doodlopende weg.
Als het aan verschillende provincies ligt, andere, minder welwillende deel een herinde-
komt er een nieuwe golf van gemeentelijke ling af te dwingen. Zo zou de gemeente Leeu-
herindelingen. Tijdens de vorige kabinets- warden buurgemeenten moeten kunnen
periode lag de zaak stil omdat van regerings- annexeren indien in het zuidwestelijke deel
wege geen actief herindelingsbeleid werd van Friesland vrijwillig een megafusie tot
gevoerd. De gedachte was dat herindeling van stand komt. Graag schetsen provinciebesturen
onderop plaats zou moeten vinden. Dit uit- voorlopige eindplaatjes: de betreffende provin-
gangspunt is aan het wankelen gebracht door cie zou over tien jaar idealiter naar minimaal
allerlei vormen van onderzoek, waarbij de vijftig procent reductie van het aantal gemeen-
bestuurskrachtmeting domineert. Deze ten moeten; maar de gemeenten moeten het
bestuurskracht vormt echter een uiterst een- voorlopig zelf doen, daadkracht tonen, klare
zijdig criterium en wijst onder alle omstandig- wijn schenken en met de billen bloot moeten.
heden automatisch op schaalvergroting. Dat De provincie gaat niet als een olifant door de
automatisme wordt ondermeer veroorzaakt porseleinkast lopen, maar definieert en pas-
door de taakuitbreiding van gemeenten. sant wel een min of meer dwingende eindterm.
De beste manier om het lokale bestuur naar Ondertussen moet worden vastgesteld dat ge-
huidige schaal op te blazen, is de toedeling van meentelijke herindeling aantoonbare en zeer
specifieke taakstellingen waarvan eigenlijk negatieve effecten heeft op de organisatie van
van te voren vast staat dat kleinere gemeenten de gemeente als politieke gemeenschap. Bij
deze taken niet of niet voldoende adequaat herindeling verandert politieke en partijpoli-
kunnen uitvoeren. Het is net als bij de brand- tieke activiteit in a-politieke belangenbeharti-
bestrijding. Als het oogmerk is om de vrijwilli- ging door delen van de gemeente. Bestuurders
ge gemeentelijke brandweer de doodsteek toe en ambtenaren vinden dat wel prettig, want
te brengen, dan kan dat zeer eenvoudig en wel hoe a-politieker het gemeentelijke bedrijf
door de noodzakelijke aanrijtijden met vijf mi- wordt, hoe liever hen dat is. Vandaar dat in be-
nuten te verlagen. Deze minuten-verlaging drijfsmatig georiënteerde sterkte-zwakte-ana-
heeft tot resultaat dat de vrijwillige brandweer lyses over de gemeenten het aspect van het po-
als een hopeloos verouderde en middeleeuwse litieke proces volstrekt wordt verwaarloosd.
instelling kan worden gekwalificeerd en om Op den duur leidt een en ander echter tot ern-
die reden zo snel mogelijk moet worden opge- stige vormen van politieke erosie met hevige
rold. Via eenvoudige en vaak impliciete vor- boemerangeffecten: zie Dinkelland (met de
men van taakbijstelling, specialisatie, defini- tegenstelling tussen Ootmarsum en Dene-
tiewijziging en etikettenzwendel kan met het kamp) en tal van andere voorbeelden.
grootste gemak aannemelijk worden gemaakt Gemeenten die draagvlak verliezen en op af-
dat het met de schaal van de gemeenten niet stand komen te staan, zijn op den duur veel
meer goed gaat komen en gemeentelijke herin- slechter uit en vooral vanuit dat perspectief is
deling de enige uitweg is om het probleem op een nieuwe golf van herindelingen een dood-
te lossen. Wie de gedeputeerden over bestuur- lopende weg.
lijke organisatie hoort redeneren, herkent dit Onaanvaardbaar is ook dat niet wordt over-
impliciete jargon meteen. Als het gaat om initi- gegaan tot differentiatie in taken. Nergens in
atieven voor geïntensiveerde samenwerking Europa worden nieuwe gemeentelijke taak-
tussen gemeenten, dan verzucht menig be- stellingen zo ruig over de schutting van de
stuurder: laten we het meteen goed doen en gemeenten gegooid als in Nederland. Bij diffe-
niet te lang pappen en nathouden. Ook een rentiatie naar taak tussen grote, middelgrote
veel gehoorde uitspraak: gemeentelijke herinde- en kleinere gemeenten komt de hele schaal-
ling is geen doel op zich, het gaat om de be- discussie in een geheel ander, maar veel even-
stuurskracht. Ook een heel aardige is de vol- wichtiger teken te staan.
gende: er moet wel evenwicht zijn; indien in
het ene deel van de provincie een vrijwillige
herindeling plaatsvindt, moet de provincie Prof. Mr. D. J. Elzinga
voor evenwicht zorgen en wel door in het Hoogleraar Staatsrecht, Rijksuniversiteit Groningen
